BIRINCHI TUR CHEBISHEV KO‘PHADLARI VA ULARNING TADBIQIGA OID ILMIY TADQIQOTLAR TAHLILI

BIRINCHI TUR CHEBISHEV KO‘PHADLARI VA ULARNING TADBIQIGA OID ILMIY TADQIQOTLAR TAHLILI

Authors

  • Djurayeva Nasiba O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Surxondaryo akademik litseyi

Keywords:

Birinchi tur Chebishev ko‘phadlari, ortogonal ko‘phadlar, minimaks xossa, spektral metodlar, rekurrent formulalar, sonli analiz, yuqori aniqlik, o‘ta tez yaqinlashish.

Abstract

Ushbu maqola birinchi tur Chebishev ko‘phadlarining nazariy xossalari hamda ularning zamonaviy ilmiy tadqiqotlardagi qo‘llanilishiga bag‘ishlangan. Mazkur ko‘phadlar ortogonallik, minimaks xossa, rekurrent formulalarning mavjudligi, shuningdek nol va ekstremum nuqtalarining aniq taqsimlanishi kabi muhim xususiyatlari sababli sonli analizda alohida o‘rin egallaydi. Maqolada Chebishev ko‘phadlarining asosiy matematik xossalari tahlil qilinib, ularning interpolatsiyalash, approksimatsiyalash, sonli differensiallash va integrallash hamda spektral metodlardagi samaradorligi yoritilgan. Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, birinchi tur Chebishev ko‘phadlari oddiy va xususiy hosilali differensial tenglamalar, Fredgolm integral tenglamalari, kasr tartibli differensial va integro-differensial tenglamalar hamda chegaraviy masalalarni yechishda keng qo‘llanilmoqda. Spektral kollokatsiya metodlarida ushbu ko‘phadlardan foydalanish yuqori aniqlik va tez yaqinlashishni ta’minlaydi. Shuningdek, maqolada umumlashgan Chebishev tizimlari, gipergeometrik bog‘lanishlar va ortogonal ko‘phadlarni matritsalar asosida qurish kabi yangi ilmiy yo‘nalishlar ham ko‘rib chiqilgan.

References

1. 23Normurodov Ch.B., Djurayeva N.T., M. S. Anuar., F. Deraman., S. M. Asi. On an effective method for solving a boundary value problem for an inhomogeneous ordinary differential equation with a small parameter at the highest derivative // Malaysian Journal of Science (Mjs)

2. Трубников Ю.В., Чернявский М.М. О численно-аналитическом методе построения экстремальных полиномов комплексного аргумента // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия «Физика и математика». – 2023. - вып. 59. No. 1, с. 18–36. DOI: 10.29235/1561-2430-2023-59-1-18-36

3. Musiliu Tayo Raji., Christie Yemisi Ishola., Olutola Olayemi Babalola., Tawakalt Abosede Ayoola., Nasiru Muhammed Momoh., Olumuyiwa James Peter. Numerical solution of eight order boundary value problems using Chebyshev polynomials // mathematics and computational sciences. – V. 4(1). 2023. pp:18-28. DOI:10.30511/mcs.2023.1988829.1108.- V. 4(1)

4. Iman Rajab Basha., Bachir Nour Kharrat., Ghada Joujeh. Modified of Picard Iteration Method Using some Orthogonal Conventional Polynomials for Solving Initial Value Problems with Nonlinear Differential. R.J. of. Alep po Univ. Science Series, 2023 No. 163 // https:// www.researchgate.net/ publication/ 367204711.

5. Azzam S.Y. Aladool., Mohammed Abdulrazaq Kahya. Solving Fredholm integral equations using bees algorithm based on Chebyshev polynomials // International Journal of Applied Mathematics. – V. 35. - No. 6 – 2022. – P. 855-865. - DOI: 10.12732/ ijam.v35i6.4

6. Vesselin Kyurkchiev, Anton Iliev., Asen Rahnev., Nikolay Kyurkchiev. Lienard system with first kind Chebyshev’s polynomial–correction in the light of Melnikov’s approach. Simulations and possible applications // International Scientific Conference IMEA. 2022 23–25 November 2022, Pamporovo, Bulgaria

7. Fidalgo U. // Type I Chebyshev Polynomials. - December 20, 2022. - 2000 Mathematics Subject Classification. Primary 54C40, 14E20; Secondary 46E25, 20C20. Department of Mathematics and Statistics, Case Western Reserve University, Cleveland, Ohio 43403. Email address: ufx6@case.edu

8. Atta A.G., Youssri Y.H. Advanced shifted first-kind Chebyshev collocation approach for solving the nonlinear time-fractional partial integro-differential equation with a weakly singular kernel // Computational and Applied Mathematics. 2022.- 41:381 https://doi.org/10.1007/s40314-022-02096-7

9. Behera A., Ray P.K. Hypergeometric connections between balancing polynomials and Chebyshev polynomials of first and second kinds // Armenian Journal of Mathematics. - Volume 14, Number 12, 2022, 1–20 https://doi.org/10.52737/18291163-2022.14.12-1-20

10. Khaled Mohammed Saad., Hari Mohan Srivastava. Numerical Solutions of the Multi-Space Fractional-Order Coupled Korteweg–De Vries Equation with Several Different Kernels // MDPI-fractal and fractional international scientific journal. – 2023. 7. 716. https://doi.org/10.3390/ fractalfract7100716

11. Nhat A. Nghiem., Tzu-Chieh Wei. An improved method for quantum matrix multiplication // August 2023Quantum Information Processing 22(8). - DOI:10.1007/s11128-023-04054-6

12. Ruiyi Xie., Boying Wu., Wenjie Liu. Optimal Error Estimates for Chebyshev Approximations of Functions with Endpoint Singularities in Fractional Spaces // Journal of Scientific Computing 96(3). – 2023. DOI:10.1007/s10915-023-02292-5

13. Krishnan Balasubramanian. Orthogonal polynomials through complex matrix graph theory // Journal of Mathematical Chemistry 61(17). DOI:10.1007/s10910-022-01415-x.

14. Ikhsan Maulidi1., Bonno Andri Wibowo., Vina Apriliani., Rofiqul Umam. The Characteristics of the First Kind of Chebyshev Polynomials and its Relationship to the Ordinary Polynomials // JTAM (Jurnal Teori dan Aplikasi Matematika) http://journal.ummat.ac.id/index.php/jtam. Vol. 5, No. 2, October 2021, pp. 323-331. https://doi.org/10.31764/jtam.v5i2.4647

15. Paolo Emilio Ricci. Chebyshev Polynomials, Rhodonea Curves and Pseudo-Chebyshev Functions. A Survey // International Journal of Computational Intelligence Systems. Vol . XX(Z); Month (Year), pp. xx–yy. https://www.atlantis-press.com/journals/ijnd

Downloads

Published

2026-01-30
Loading...